فرش دستباف قشقایی
Qashqai rugs همچنین: قالی قشقایی
فرش دستباف قشقایی از سنتهای بافندگی عشایر قشقایی فارس است که عمدتاً زنان آن را میبافند. ترنج، نقشهای هندسی و رنگهای قرمز، آبی، قهوهای و کرم از ویژگیهای نمونههای این سنتاند.
فرش قشقایی و بستر تولید آن
فرش قشقایی به سنت قالیبافی عشایر قشقایی در فارس تعلق دارد. قشقاییها در پهنهای در شمال غربی شیراز سکونت دارند و بافت فرش در میان آنان عمدتاً به دست زنان انجام میشود.
شیراز محل گردآوری و صادرات فرشهای عشایر فارس، از جمله قشقاییها و ایلات خمسه، بوده است. این پیوند تجاری به معنای یکسانبودن ویژگیهای همه فرشهای قشقایی و شیراز نیست.
مواد و شیوه بافت
پشم در تار، پود و پرز نمونههایی از قالی قشقایی به کار میرود؛ بااینحال، مواد و نوع گره میان گروهها و نمونههای این سنت تنوع دارد و نباید ساختمان یک نمونه را به همه بافتهها تعمیم داد.
در قالیهای قشقایی هر دو نوع گره سنه و قیوردز به کار رفتهاند. عبارتهای مربوط به تقسیم این گرهها میان طایفهها برای تعیین یک قاعده ثابت کافی نیستند.
طرح، نقش و رنگ
قالی قشقایی معمولاً ترنج دارد و زمینه آن با ترکیب نقشهای هندسی پوشیده میشود. در کنار این نقشها، نقشمایههای جانوری و گیاهی مانند پرنده، گل، برگ و شاخ قوچ و گاه ستاره نیز دیده میشوند.
قرمز، قهوهای متمایل به قرمز، آبی و کرم از رنگهای شاخص نمونههای این سنتاند. این رنگها مجموعهای ثابت و الزامی برای همه قالیهای قشقایی نیستند.
هندسی
- ترنج
- ستاره
جانوری
- پرنده
- شاخ قوچ
گیاهی
- گل
- برگ
قالی و دیگر دستبافتههای قشقایی
دستبافتههای مرتبط با قشقاییها به قالی محدود نیستند و گبه، گلیم و خورجین را نیز در بر میگیرند. خورجین بافتهشده به دست کوچنشینان قشقایی از نمونههای این تنوع است.
انتساب این دستبافتهها به یک ایل، به معنای یکسانبودن ساختمان بافت آنها نیست. ویژگیهای قالی باید از ویژگیهای دیگر دستبافتههای این سنت جدا بررسی شود.
پرسشهایِ متداول دربارهٔ «فرش دستباف قشقایی»
آیا همه فرشهای قشقایی با یک نوع گره بافته میشوند؟
خیر. در قالیهای قشقایی هر دو گره سنه و قیوردز به کار رفتهاند و نوع گره میان گروهها و نمونهها تفاوت دارد.
نقشهای رایج قالی قشقایی چیست؟
ترنج و ترکیبهای هندسی از ویژگیهای رایجاند. نقش پرنده، گل، برگ، شاخ قوچ و گاه ستاره نیز در طرحها دیده میشود.
آیا فرش قشقایی همان فرش شیراز است؟
این دو عنوان را نباید کاملاً یکسان دانست. شیراز محل گردآوری و صادرات فرشهای گروههای مختلف عشایر فارس، از جمله قشقاییها، بوده است.
آیا همه دستبافتههای قشقایی ساختمان قالی دارند؟
خیر. بافتههای این سنت میتوانند قالی، گبه، گلیم یا خورجین باشند و نام مشترک ایل به معنای ساختمان یکسان آنها نیست.