پشم در قالیبافی
Wool in carpet weaving همچنین: پشم
الیاف بهدستآمده از پوشش گوسفند، از مواد اولیهٔ قالیبافی است که برای تهیهٔ نخ پرز و در برخی بافتههای عشایری برای تار و پود نیز به کار میرود.
جایگاه پشم در ساختار قالی
پشم از مواد اولیهٔ بافت قالی است و در تهیهٔ نخ پرز کاربرد دارد. کاربرد آن به پرز محدود نیست؛ در قالیبافی عشایری ایران، پشم برای تار و پود نیز به کار رفته است. بنابراین، پشمی بودن پرز لزوماً به معنای پشمی بودن همهٔ اجزای قالی نیست.
در برخی قالیهای ظریف ایران در قرون دهم و یازدهم هجری، چلهٔ ابریشمی با پرز پشمی همراه شده است. این ترکیب، نمونهای از کاربرد مواد متفاوت در بخشهای یک قالی است.
تفاوت کیفیت و رنگ طبیعی پشم
پشم گوسفندان از نظر ظرافت و رنگ یکسان نیست. تنوع نژاد گوسفندان ایرانی با تنوع پشم همراه است و آبوهوا نیز بر کیفیت آن اثر دارد. در دستهبندی پشم، الیاف ناحیهٔ شانه از بخشهای مرغوب شمرده میشوند؛ کیفیت نهایی باید با بررسی خود پشم تعیین شود.
رنگهای طبیعی پشم گوسفندان ایرانی شامل سفید، نخودی، شیری، شکری، قهوهای و سیاه است. این تنوع رنگ طبیعی را باید از رنگهایی که با رنگرزی به نخ داده میشود، جدا دانست.
آمادهسازی پشم برای پرز
پس از چیدن پشم، شستوشو و ریسیدن انجام میشود. میزان تاب نخ به کاربرد آن بستگی دارد؛ برای نخ پرز، تاب کمتر به جذب بهتر رنگ کمک میکند.
در رنگرزیهای کمحجم عشایری، یکسان نگه داشتن رنگ همهٔ نخها دشوار است. تفاوت پشم گوسفندان نیز میتواند در اختلاف رنگ نخهای رنگشده نقش داشته باشد؛ ازاینرو، همهٔ تفاوتهای رنگی را نمیتوان تنها به اجرای رنگرزی نسبت داد.
- چیدن: برداشت پشم گوسفند
- شستوشو: شستن پشم چیدهشده
- ریسیدن: تهیهٔ نخ با تاب متناسب
- رنگرزی: رنگ کردن نخ پرز
پرسشهایِ متداول دربارهٔ «پشم در قالیبافی»
آیا پشم فقط برای پرز قالی استفاده میشود؟
خیر. در قالیبافی عشایری ایران، پشم علاوه بر پرز، برای تار و پود نیز به کار رفته است.
آیا قالی با پرز پشمی میتواند چلهٔ ابریشمی داشته باشد؟
بله. برخی قالیهای ظریف ایران در قرون دهم و یازدهم هجری با چلهٔ ابریشمی و پرز پشمی بافته شدهاند.
چرا نخ پشمی پرز تاب کمتری دارد؟
تاب کمتر نخ پرز به جذب بهتر رنگ کمک میکند. میزان تاب نخ با توجه به کاربرد آن تعیین میشود.
آیا رنگ طبیعی همهٔ پشمها سفید است؟
خیر. پشم گوسفندان ایرانی رنگهای طبیعی گوناگونی مانند سفید، نخودی، شیری، شکری، قهوهای و سیاه دارد.