نخ خاب
Pile yarn همچنین: نخ پرز، پرز قالی
نخی است که سطح پرزدار و بخش عمدهٔ نقش رنگی قالی را میسازد. جنس آن لزوماً با جنس نخهای تار و پود یکسان نیست.
نخ خاب و جایگاه آن در قالی
نخ خاب بخش پرزدار قالی را تشکیل میدهد و در شکلگیری نقش رنگی آن سهم اصلی دارد. در مقابل، تار و پود شبکهٔ پایهٔ بافت را فراهم میکنند. این تفاوت در نقش ساختمانی باعث میشود جنس خاب را نتوان از جنس تار یا پود نتیجه گرفت.
خاب نام یک جنس الیاف نیست، بلکه به جایگاه و کارکرد نخ در بافت اشاره دارد. گلیم، برخلاف قالی پرزدار، پرز ندارد.
تشکیل خاب در قالی گرهدار
در بافت قالی گرهدار، بافنده نخ پرز را متناسب با رنگ مورد نیاز نقش انتخاب میکند و گرهها را روی تارها میبندد. پس از کامل شدن رج، پودگذاری و پودکوبی انجام میشود. گرههای متقارن و نامتقارن از شیوههای اتصال نخ پرز به تارها هستند.
تشکیل خاب در قالی گرهدار با سازوکار صنعتی بعضی پارچههای پرزدار تفاوت دارد؛ بنابراین نخ خاب را نباید با «مخمل تاری» یکسان دانست.
جنس نخ خاب و نقش پرداخت
پشم و ابریشم از مواد بهکاررفته برای خاب قالی هستند. برای نمونه، در برخی قالیها چلهٔ ابریشمی همراه با پرز پشمی به کار رفته و در نمونههایی دیگر تار، پود و پرز همگی ابریشمی بودهاند.
طول خاب و نحوهٔ پرداخت آن میتواند بر ظاهر قالی، برجستگی نقش و لمس سطح اثر بگذارد. پرداخت از مراحل تکمیل قالی پس از پایان بافت است.
پرسشهایِ متداول دربارهٔ «نخ خاب»
نخ خاب چه تفاوتی با تار و پود دارد؟
تار و پود شبکهٔ پایهٔ بافت را فراهم میکنند، اما نخ خاب سطح پرزدار و بخش عمدهٔ نقش رنگی قالی را میسازد.
آیا نخ خاب همیشه پشمی است؟
خیر. پشم و ابریشم هر دو برای خاب قالی به کار رفتهاند؛ «خاب» نام کارکرد نخ در بافت است، نه نام جنس آن.
آیا چلهٔ ابریشمی به معنای خاب ابریشمی است؟
خیر. برخی قالیها با چلهٔ ابریشمی و پرز پشمی بافته شدهاند؛ جنس چله بهتنهایی جنس خاب را مشخص نمیکند.
پرداخت خاب چه اثری بر قالی دارد؟
طول خاب و پرداخت آن میتواند ظاهر، برجستگی نقش و لمس سطح قالی را تغییر دهد.