فرش دستباف شیراز
Shiraz rugs همچنین: قالی شیراز
نامی برای قالیهای بافتهشده در شیراز و بخشی از بافتههای عشایری فارس است که در این شهر گردآوری و عرضه میشوند؛ نقوش شکسته و ترنجهای چندگانه در برخی نمونههای آن دیده میشود.
فرش شیراز و گسترهٔ آن
نام فرش شیراز هم با تولید قالی در این شهر و هم با نقش آن در گردآوری و صادرات بافتههای عشایر فارس پیوند دارد. بافتههای قشقایی و ایلات خمسه از جمله فرشهایی بودهاند که در شیراز گردآوری و عرضه میشدند.
این گستره را نباید با تولید یک ایل یا یک طرح مشخص برابر دانست. قالیهای شهری شیراز، بافتههای قشقایی و قالی آباده میتوانند ویژگیهای متمایزی داشته باشند؛ ازاینرو، نام شیراز بهتنهایی برای تعیین ساختمان و طرح دقیق یک قالی کافی نیست.
ویژگیهای بافت
در نمونههای عشایری توصیفشده، برای تار و پود از پشم و موی بز استفاده شده و بافت فرش نسبتاً نرم است. این مشخصات را نمیتوان به همهٔ فرشهای عرضهشده با نام شیراز تعمیم داد.
نرمی بافت و زبری پرز دو ویژگی جداگانهاند؛ در برخی نمونههای شیراز، با وجود بافت نرم، پرز زبر توصیف شده است.
نقش، رنگ و تزیین
نقوش شاخهشکسته از ویژگیهای برجستهٔ نمونههای توصیفشدهٔ شیراز است. نقشهای حیوانی و گلهای سادهشده در کنار ترنجهای دندانهدار دیده میشوند. در برخی نمونهها نیز سه ترنج متصل در مرکز قرار دارد و طرح بدون لچک است.
زمینهٔ قرمز و، بهندرت، کرم در این فرشها دیده میشود. حاشیهها رنگهای متنوع دارند و در بعضی نمونهها منگولههای آویخته برای تزیین به کار میروند.
نوار گلیمباف آبی یا قرمز بهویژه در قالیهای قدیمی دیده میشود. استفاده از رنگهای طبیعی نیز از ویژگیهای ذکرشده برای این گروه است، اما نباید آن را ویژگی قطعی هر قالی با نام شیراز دانست.
نقش
- شاخهشکسته
- نقوش حیوانی
- گلهای سادهشده
ترنج
- دندانهدار
- سه ترنج متصل
تزیین
- منگولههای آویخته
- نوار گلیمباف آبی یا قرمز
پرسشهایِ متداول دربارهٔ «فرش دستباف شیراز»
آیا همهٔ فرشهای شیراز در شهر شیراز بافته میشوند؟
خیر. شیراز محل گردآوری و عرضهٔ بافتههای گروههای مختلف فارس، از جمله قشقایی و ایلات خمسه، نیز بوده است.
آیا فرش شیراز همان فرش قشقایی است؟
این دو نام را نباید کاملاً هممعنا دانست. بافتههای قشقایی بخشی از فرشهای گردآوریشده در شیراز بودهاند، اما نام شیراز گسترهٔ متنوعتری را در بر میگیرد.
فرش شیراز چه نقشهایی دارد؟
در برخی نمونهها نقوش شاخهشکسته، نقشهای حیوانی، گلهای سادهشده و ترنجهای دندانهدار دیده میشود. سه ترنج متصل و طرح بدون لچک نیز در بعضی نمونهها وجود دارد.
آیا همهٔ فرشهای شیراز تار و پود پشمی دارند؟
چنین تعمیمی درست نیست. تار و پود پشمی و موی بز برای نمونههای عشایری توصیف شده است، نه برای تمام بافتههایی که با نام شیراز عرضه میشوند.