فرش دستباف کاشان
Kashan rugs همچنین: قالی کاشان
قالیِ دستبافتِ سنت کاشان است که با بافت فشرده، ساختار دوپوده و گره فارسی شناخته میشود. لچکترنج و گلهای شاهعباسی از طرحها و نقشهای آناند.
شناخت فرش دستباف کاشان
کاشان از مراکز مهم قالیبافی ایران است و در حدود قرن دهم هجری نیز محل تولید قالیهای مرغوب بوده است. عنوان فرش دستباف کاشان به سنت دستباف این شهر اشاره دارد و با نام تجاری فرش ماشینیِ تولیدشده در کاشان یکسان نیست.
برای شناخت هر نمونه، محل ساخت، دستباف یا ماشینی بودن و جنس اجزای آن باید جداگانه بررسی شوند؛ نام کاشان بهتنهایی همه ویژگیهای یک قالی را مشخص نمیکند.
ساختار بافت و مواد اولیه
بافت فشرده، ساختار دوپوده و گره فارسی، که گره سنه نیز نامیده میشود، از ویژگیهای بافت قالی کاشان است. در قالیهای پشمی این سنت، تار و پود نخی و پرز از پشم مرغوب است.
در کاشان قالیچههای تمامابریشم نیز بافته میشود؛ بنابراین جنس اجزای قالیهای پشمی را نباید به همه نمونههای ابریشمی تعمیم داد. برخی تولیدات نیز صرفاً جنبه تزیینی دارند و برای استفاده بهعنوان کفپوش نیستند.
طرحها و رنگها
لچکترنج با گلهای شاهعباسی از طرحهای شناختهشده قالی کاشان است. در برخی نمونهها، نقش مرکزی و مجموعه حاشیهها با گلها و ساقههای گیاهی ترکیب میشوند. طرحهای گلدانی، حاجخانمی، منظرهبافی و چهرهبافی نیز در این سنت دیده میشوند.
قرمز و آبی از رنگهای زمینه قالی کاشاناند و نقشها میتوانند تنوع رنگی داشته باشند. در نمونه حاجخانمیِ توصیفشده، زمینه میانکار آبی است؛ این ویژگی را نباید به همه نمونههای حاجخانمی تعمیم داد. این طرح در میان قشقاییها و در کرمان نیز رواج داشته است.
رنگرزان قدیمی کاشان برای تهیه رنگ قرمز از گیاه روناس استفاده میکردند؛ این شیوه تاریخی بهتنهایی نشاندهنده نوع رنگ در هر قالی امروزی نیست.
پرسشهایِ متداول دربارهٔ «فرش دستباف کاشان»
فرش دستباف کاشان چه نوع گرهای دارد؟
گره فارسی یا سنه از ویژگیهای بافت قالی کاشان است. ساختار آن نیز دوپوده و بافتش فشرده توصیف میشود.
آیا همه فرشهای دستباف کاشان پشمیاند؟
خیر. در کنار قالیهای دارای پرز پشمی و تار و پود نخی، قالیچههای تمامابریشم نیز در کاشان بافته میشوند.
طرحهای شناختهشده قالی کاشان کداماند؟
لچکترنج با گلهای شاهعباسی، گلدانی و حاجخانمی از طرحهای آناند. منظرهبافی و چهرهبافی نیز در این سنت دیده میشوند.
آیا نام فرش کاشان به معنای دستباف بودن آن است؟
خیر. سنت فرش دستباف کاشان با نام تجاری فرش ماشینیِ تولیدشده در این شهر یکسان نیست و نوع محصول باید جداگانه مشخص شود.