قالیچه نماز دستباف
Handwoven prayer rug همچنین: نمازلیک، سجاده دستباف
دستبافتهای برای نماز خواندن است که در برخی نمونهها طرح محرابی دارد. این بافتهها به صورت تکنفره یا سجادههای چندبخشی برای چند نمازگزار ساخته میشوند.
کاربرد و ویژگیهای قالیچه نماز
قالیچه نماز دستباف برای نماز خواندن بافته میشود. نمونههایی از آن در میان دستبافتههای بلوچ و آناتولی دیده میشود. طرح محرابی از ویژگیهای برخی از این قالیچههاست، اما شکل محراب، نقوش همراه و ساختار بافت در همه نمونهها یکسان نیست.
این عنوان، کاربرد بافته را مشخص میکند و به معنای یکسان بودن مواد اولیه یا شیوه بافت آنها نیست. قالیچههای پشمی و سجادههایی با پرز ابریشمی، هر دو در این گروه دیده میشوند.
طرح محراب و نقوش همراه
در یک نمونه قالیچه نماز بلوچ، دو نقش کف دست در دو سوی بالای محراب دیده میشود. میانکار آن با ردیفهایی از بوته تزیین شده که جهت آنها در ردیفهای متوالی معکوس است.
در قالیچههای نماز موجر، محراب پلکانی و نقش درخت زندگی دیده میشود و برخی نمونههای قدیمی، محراب ستوندار دارند. در نمازلیکهای لادیک نیز گل لاله، شکوفه، درخت و گیاهان کوچک دیده میشود؛ طرحهای محرابی آن میتوانند ستوندار، گلدانی، قندیلدار یا ترکیبی باشند.
پلکانی
- نمونههای موجر
ستوندار
- موجر و لادیک
گلدانی
- نمونههای لادیک
قندیلدار
- نمونههای لادیک
مواد اولیه و ساختار بافت
قالیچههای موجر دارای تار و پود پشمیاند و با گره متقارن بافته میشوند. در نمازلیکهای لادیک، تار، پود و پرز پشمی است. این ویژگیها به همین نمونههای منطقهای مربوطاند و مشخصه ثابت همه قالیچههای نماز نیستند.
در نمونه سجاده ابریشمی چندبخشی ترکیه، تار و پود نخی و پرز ابریشمی است؛ نمونههای تمامابریشم نیز وجود دارند.
نمونههای تکنفره و چندجایگاهی
علاوه بر قالیچههای تکنفره، سجادههای چندبخشی برای چند نمازگزار نیز بافته میشوند. در نمونه ابریشمی موسوم به قالیچه نماز خانواده، جایگاههای نماز در بخشهای جداگانه کنار هم قرار دارند.
برای این نوع سجاده، نمونههایی با پنج تا نه جایگاه توصیف شده است. این تعداد، قاعده ثابت تمام سجادههای چندبخشی نیست و تعداد جایگاهها باید برای هر بافته جداگانه مشخص شود.
موضوع این مدخل دستبافتههای سنتی مخصوص نماز است؛ مشخصات محصولات ماشینی مسجد، مانند عرض رول، شانه و تراکم، به اطلاعات همان محصولات نیاز دارد.
پرسشهایِ متداول دربارهٔ «قالیچه نماز دستباف»
آیا همه قالیچههای نماز طرح محرابی یکسانی دارند؟
خیر. محراب در نمونههای مختلف میتواند پلکانی، ستوندار، گلدانی یا قندیلدار باشد و با نقوش گیاهی همراه شود.
آیا قالیچه نماز دستباف همیشه پشمی است؟
خیر. در کنار نمونههای پشمی، سجادههایی با تار و پود نخی و پرز ابریشمی و نیز نمونههای تمامابریشم وجود دارند.
سجاده چندجایگاهی چیست؟
سجادهای است که چند بخش برای نماز خواندن چند نفر دارد. تعداد جایگاهها ویژگی همان بافته است و برای همه سجادهها یکسان نیست.