نقش بوته
Boteh motif همچنین: بوته، بته
نقشی در قالیبافی با شکلهایی یادآور کاج یا برگ است که در آرایشهای تکرارشونده به کار میرود. بوتهمیری از صورتهای نامبردهٔ آن است و در متن و حاشیهٔ برخی قالیها دیده میشود.
نقش بوته چیست؟
بوته از نقشمایههای قالیبافی است که شکل آن به کاج یا برگ تشبیه میشود. این نقش در چند سنت منطقهای حضور دارد و جهت، اندازه و آرایش تکرار آن میتواند متفاوت باشد.
بوتهمیری از صورتهای این نقش است. تکرار بوتهها میتواند در شکلگیری طرح میانکار یا حاشیهٔ قالی نقش داشته باشد.
تکرار بوته در متن و حاشیه
در طرح بوتهمیری سرابند، واگیرهای یادآور درخت کاج تکرار میشود؛ این طرح در فرش ماشینی نیز کاربرد دارد.
در نمونهای از قالی قم با زمینهٔ کرم و طلایی، بوتهمیری هم در میانکار و هم در حاشیهٔ اصلی تکرار شده است. این نمونه نشان میدهد که کاربرد بوته به متن قالی محدود نیست.
کاربردهای منطقهای
بوتهمیری در طرحهای سرابند و قم دیده میشود. در قالی سنه نیز نقشهای بوتهای در کنار نقشهای هراتی و گلدانی به کار میروند. بنابراین، وجود بوته بهتنهایی برای نسبتدادن قالی به یک منطقه کافی نیست.
خاستگاه و معنای نمادین
دربارهٔ خاستگاه و معنای نمادین بوته برداشتهای متفاوتی وجود دارد و نمیتوان برای همهٔ کاربردهای آن معنایی ثابت در نظر گرفت. شباهت ظاهری بوته به برگ یا سرو، بهتنهایی ریشهٔ تاریخی یا معنای همیشگی آن را اثبات نمیکند.
پرسشهایِ متداول دربارهٔ «نقش بوته»
بوتهمیری چه نسبتی با نقش بوته دارد؟
بوتهمیری از صورتهای نقش بوته است. در طرح سرابند، واگیرهٔ آن شکلی یادآور درخت کاج دارد.
آیا نقش بوته فقط در متن قالی به کار میرود؟
خیر. در نمونهای از قالی قم، بوتهمیری هم در میانکار و هم در حاشیهٔ اصلی تکرار شده است.
آیا نقش بوته نشانهٔ یک منطقهٔ مشخص است؟
خیر. بوته و بوتهمیری در چند سنت منطقهای، از جمله سرابند، سنه و قم، کاربرد دارند.
آیا بوته معنای نمادین مشخصی دارد؟
دربارهٔ معنای نمادین و خاستگاه آن برداشتهای متفاوتی وجود دارد. تشبیه شکل آن به برگ یا سرو برای اثبات یک معنای ثابت کافی نیست.