طرح هراتی
Herati pattern
از طرحهای تکرارشوندهٔ قالی ایرانی است که واحدهای کوچک نقش در آن بهصورت واگیره در زمینه تکرار میشوند. این طرح در برخی فرشهای بیجار، سنه و فراهان دیده میشود.
طرح هراتی چیست؟
طرح هراتی از طرحهای فراگیر قالی ایرانی است که بر تکرار یک واحد نقش یا واگیره استوار است. تکرار این واحدها میتواند سراسر زمینهٔ فرش را بپوشاند و نظم اصلی طرح را شکل دهد.
کاربرد هراتی به یک محل محدود نیست؛ ازاینرو، شناخت آن برای توصیف نقشهٔ قالی اهمیت دارد، اما بهتنهایی محل بافت را مشخص نمیکند.
تکرار و تنوع واگیرهها
مقیاس واگیرههای هراتی، فاصلهٔ میان آنها و چگونگی پیوندشان میتواند تغییر کند. بنابراین، قالیهایی با این طرح الزاماً آرایش یکسانی ندارند.
در نمونهٔ توصیفشده از قالی بیجار، واگیرههای کوچک هراتی پیرامون ترنج قرار گرفتهاند و ترنج مرکزی با خطوط مشخص از دیگر بخشهای زمینه جدا شده است.
مقیاس
- اندازهٔ واحدهای نقش
فاصله
- فاصلهٔ میان واحدها
پیوند
- چگونگی اتصال واحدها
کاربرد در قالیهای مناطق مختلف
تکرار سراسری طرح هراتی در قالیهای کردستان، سنه، فراهان و بیرجند دیده میشود. هراتی همچنین از طرحهای بهکاررفته در فرش بیجار است.
در سنه، هراتی در کنار نقشهای بوتهای و گلدانی کاربرد دارد. در فراهان نیز قالیهایی با طرح هراتی و اندازههای متنوع بافته میشوند. برای تشخیص یک قالی، این نقش باید همراه ساختمان بافت و دیگر مشخصات آن بررسی شود.
پرسشهایِ متداول دربارهٔ «طرح هراتی»
ویژگی اصلی طرح هراتی چیست؟
ویژگی اصلی آن تکرار واحدهای کوچک نقش بهصورت واگیره است. اندازه، فاصله و چگونگی پیوند این واحدها میتواند متفاوت باشد.
آیا طرح هراتی مخصوص یک منطقه است؟
خیر. این طرح در قالیهای چند منطقه، از جمله بیجار، سنه و فراهان، دیده میشود و بهتنهایی نشاندهندهٔ محل بافت نیست.
آیا طرح هراتی فقط بهصورت سراسری اجرا میشود؟
خیر. افزون بر تکرار در سراسر زمینه، در نمونهای از قالی بیجار واگیرههای کوچک هراتی پیرامون ترنج مرکزی قرار گرفتهاند.