فرش دستباف همدان
Hamadan rugs همچنین: قالی همدان
دستبافتهای از حوزهٔ قالیبافی همدان با طرحهای متنوع هندسی، گلدار و بوتهای است که تولیدات شهری، روستایی و عشایری را در بر میگیرد و در بافت آن گره متقارن به کار میرود.
گستره و ویژگیهای بافت
فرش همدان به مجموعهای از دستبافتههای شهر همدان و نواحی پیرامون آن گفته میشود، نه محصولی با طرح و ساختار کاملاً یکسان. همدان، اسدآباد، تویسرکان، ملایر و نهاوند از مراکز قالیبافی این حوزهاند.
در بافت قالی همدان گره متقارن به کار میرود. تار و پود نخی همراه با پرز پشمی در نمونههای این حوزه دیده میشود؛ بااینحال، ویژگیهای مواد، طرح و رنگ را نمیتوان بدون تفکیک گروههای تولید به همهٔ فرشهای همدان تعمیم داد.
تفاوت تولیدات شهری، روستایی و عشایری
تکپوده بودن، کاربرد طرحهای هندسی، محدود بودن تعداد رنگها و تولید فرشهای کوچکپارچه از ویژگیهای گروه روستایی همدان است. فرشهای مناطق عشایری همدان نیز معمولاً کوچکپارچهاند.
در تولیدات شهری، رنگهایی چون سبز روشن و سیر، زرد طلایی، نارنجی، سورمهای، آبی روشن و سیر، قرمز و زرشکی دیده میشود. استفاده از رنگهای شیمیایی نیز از ویژگیهای ذکرشده برای این گروه است.
شهری
- طرحهای گلدار و ترنجدار
- رنگهای متنوع
- کاربرد رنگهای شیمیایی
روستایی
- بافت تکپوده
- طرحهای هندسی
- رنگهای محدود
- ابعاد کوچکپارچه
طرحها و نقشها
طرحهای شهری همدان شامل دستهگلی، شاهعباسی افشان، لچکترنج، ترنجدار، درختی، گلفرنگ و گلدانی است. طرح دستهگلی این گروه به دستهگلی ساروق شباهت دارد.
نقش بوتهمیری نیز در نمونهای از فرش همدان دیده میشود که نقش حاشیههای آن با میانکار هماهنگ است. تار و پود این نمونه نخی و پرز آن از پشم ظریف و نرم است؛ این مشخصات به همان نمونه مربوطاند و تعریف همهٔ فرشهای همدان نیستند.
نسبت فرش همدان با نام موصل
موصل نام تجاری تاریخی گروهی از فرشهای غرب ایران بوده است که از راه این شهر به بازارهای جهانی میرسیدند. بخش عمدهای از این گروه را فرشهای شهری همدان تشکیل میدادند؛ بنابراین نام موصل لزوماً محل بافت فرش را نشان نمیدهد.
در نمونهای معرفیشده با نام موصل، تار و پود نخی، پرز پشمی لطیف و تراکم گره نهچندان فشرده دیده میشود. این نمونه با بافتههای پیرامون همدان، از جمله بورچلو و مزلقان، مقایسه شده است؛ ویژگیهای آن را نباید به تمام فرشهای دارای نام موصل تعمیم داد.
پرسشهایِ متداول دربارهٔ «فرش دستباف همدان»
آیا فرش همدان فقط در شهر همدان بافته میشود؟
خیر. این نام حوزهای از تولیدات شهر همدان و نواحی پیرامون آن را در بر میگیرد و شامل بافتههای شهری، روستایی و عشایری است.
فرش همدان چه طرحهایی دارد؟
طرحهای هندسی، دستهگلی، شاهعباسی افشان، لچکترنج، درختی، گلفرنگ، گلدانی و بوتهای در این حوزه دیده میشوند. طرحها در گروههای مختلف تولید یکسان نیستند.
آیا همهٔ فرشهای همدان تکپودهاند؟
تکپوده بودن از ویژگیهای گروه روستایی همدان است و نباید آن را به تمام تولیدات این حوزه تعمیم داد.
آیا فرش موصل در شهر موصل بافته شده است؟
نه لزوماً. موصل نام تجاری تاریخی فرشهایی از غرب ایران، از جمله تولیدات همدان، بوده که از طریق این شهر وارد بازارهای جهانی میشدند.