دابی
Dobby همچنین: ماشین دابی، مکانیزم تشکیل دهنه دابی
از سازوکارهای تشکیل دهنه در ماشین بافندگی است که نخهای تار را بهصورت گروهی با وردها حرکت میدهد. جدایی فرمان طرح از انتقال حرکت در آن، امکان بافت طرحهای متنوعتر نسبت به سازوکار بادامکی را فراهم میکند.
دابی چیست و چه کاربردی دارد؟
دابی سازوکاری برای تشکیل دهنه است که در بافتهای نیازمند تعداد بیشتر ورد به کار میرود. نخهای تار در این سازوکار بهواسطهٔ وردها و بهصورت گروهی حرکت میکنند تا دهنهٔ لازم برای عبور پود تشکیل شود.
از دابی برای بافت پارچههای طرحدار، از جمله فاستونی، پیراهنی و پارچههای دارای نقشهای کوچک لوزیشکل استفاده میشود. تفاوت آن با ژاکارد در شیوهٔ کنترل تارهاست: دابی وردها را کنترل میکند، در حالی که ژاکارد امکان حرکت مستقل نخهای تار را فراهم میسازد.
جدایی فرمان طرح از حرکت وردها
در سازوکار بادامکی، بادامک هم فرمان حرکت ورد را تعیین میکند و هم حرکت و قدرت را به آن انتقال میدهد. در دابی این دو وظیفه از یکدیگر جدا شدهاند: بخش فرماندهنده، حرکت وردها را مطابق طرح انتخاب میکند و بخش انتقال حرکت، با بالابرهای نوسانکننده وردها را به حرکت درمیآورد.
این جدایی باعث میشود نیروی کمتری بر بخش فرمان وارد شود و بتوان آن را ظریفتر ساخت. در آرایشهای توصیفشده با زنجیر یا کارت فرمان، تعداد وردها میتواند تا ۳۶ برسد؛ این عدد ظرفیت ثابت همهٔ دابیها نیست.
- فرمان طرح: انتخاب ورد مطابق طرح بافت
- انتقال حرکت: حرکت ورد با بالابر نوسانکننده
- تشکیل دهنه: جابهجایی گروهی نخهای تار
شیوههای فرماندهی
فرمان طرح در دابی میتواند مکانیکی یا الکترونیکی باشد. در نمونههای مکانیکی، طرح روی زنجیر فرمان منتقل یا روی کارت فرمان پانچ میشود؛ در نمونههای الکترونیکی، طرح در حافظه ذخیره میشود و فرمان حرکت در هر پود صادر میگردد.
- زنجیر فلزی: در آرایش توصیفشده، وجود چرخک در محل مربوط به هر ورد فرمان بالا رفتن آن را میدهد؛ نبود چرخک به معنای پایین ماندن ورد است.
- زنجیر چوبی: میخ چوبی در محل مربوط به ورد، فرمان بالا رفتن آن را تعیین میکند.
- کارت پانچشده: در سازوکار توصیفشده، ورود سوزن به سوراخ کارت فرمان بالا رفتن ورد را میدهد؛ محل بدون سوراخ، ورد را پایین نگه میدارد.
- فرمان الکترونیکی: برای بالا بردن ورد، میلهای الکترومغناطیسی فعال میشود و قلاب مربوط به آن ورد را در مسیر بالابر قرار میدهد.
دابی مثبت و منفی
یکی از معیارهای دستهبندی دابی، شیوهٔ انتقال حرکت به وردهاست. در دابی مثبت، بالا بردن و پایین آوردن وردها هر دو با دابی و اهرمهای رابط انجام میشود. در دابی منفی، دابی ورد را بالا میبرد و نیروی فنر آن را پایین میآورد.
دابیهای منفی برای پارچههای سبک و متوسط مناسبترند و در ماشینهای با سرعت بالا بیشتر به کار میروند.
دابی مثبت
- بالا رفتن با دابی
- پایین آمدن با اهرمهای رابط
دابی منفی
- بالا رفتن با دابی
- پایین آمدن با نیروی فنر
دیگر معیارهای دستهبندی
دابی از نظر نوع تشکیل دهنه به سه گروه دهنهٔ رو، دهنهٔ زیر و دهنهٔ رو و زیر تقسیم میشود. از نظر وضعیت دهنه هنگام دفتین زدن نیز دو گروه دهنهٔ بسته و دهنهٔ باز دارد.
در دستهبندی حرکتی، دابی یکبالابر با نسبت یکبهیک، بهازای یک رفتوبرگشت بالابر یک پود میبافد. دابی دوبالابر با نسبت یکبهدو، بهازای یک رفتوبرگشت بالابرها دو پود میبافد. محور دابی حرکت بالابرها را تأمین میکند.
تفاوت با سازوکار بادامکی
دابی برای طرحهایی با تعداد ورد بیشتر، انعطاف طراحی بیشتری نسبت به سازوکار بادامکی فراهم میکند. در دابیِ دارای کارت طرح، تغییر طرح با تعویض کارت انجام میشود و به تعویض بادامکهای مخصوص طرح نیاز ندارد.
پرسشهایِ متداول دربارهٔ «دابی»
دابی چه تفاوتی با ژاکارد دارد؟
دابی نخهای تار را بهصورت گروهی از طریق وردها حرکت میدهد. ژاکارد امکان حرکت مستقل نخهای تار برای تشکیل دهنه را فراهم میکند.
آیا همهٔ دابیها با کارت پانچ کار میکنند؟
خیر. فرمان طرح میتواند با زنجیر مکانیکی، کارت پانچشده یا فرماندهندهٔ الکترونیکی صادر شود.
تفاوت دابی مثبت و منفی چیست؟
در دابی مثبت، حرکت بالا و پایین وردها با دابی و اهرمهای رابط انجام میشود. در دابی منفی، دابی ورد را بالا میبرد و فنر آن را پایین میآورد.
آیا ظرفیت همهٔ دابیها ۳۶ ورد است؟
خیر. ظرفیت تا ۳۶ ورد به آرایشهای توصیفشده با زنجیر یا کارت فرمان مربوط است و نباید مشخصهٔ ثابت همهٔ دابیها دانسته شود.