ژاکارد
همچنین: ماشین ژاکارد، دستگاه ژاکارد
سازوکار تشکیل دهنه در ماشین بافندگی است که با فرمان کارت طرح، نخ‌های تار را به کمک سوزن، قلاب و ریسمان بالا می‌برد یا در پایین نگه می‌دارد و در بافت پارچه و قالی کاربرد دارد.
تعریف و کاربرد
ژاکارد سازوکاری برای تشکیل دهنه است که جای نخ‌های تار را بر پایهٔ فرمان کارت طرح تعیین می‌کند. حرکت قلاب‌ها از راه ریسمان‌ها و میل‌میلک‌ها به نخ‌های تار منتقل میشود تا تارها در دهنهٔ بالا یا پایین قرار گیرند.
در بافت پارچه‌های رومبلی و قالی می‌توان چند ژاکارد را کنار هم قرار داد. ظرفیت ماشین ژاکارد با تعداد قلابهای آن بیان میشود.
فرمان کارت و حرکت نخ تار
هر قلاب به یک میلهٔ فرمان افقی، یا سوزن، مربوط است. اگر در کارت طرح مقابل سوزن سوراخ وجود داشته باشد، سوزن با فشار فنر وارد سوراخ میشود و قلاب در مسیر بالابر، یا چاقو، قرار می‌گیرد. بالا رفتن بالابر، قلاب و ریسمان و نخ تار متصل به میل‌میلک را بالا می‌کشد.
اگر مقابل سوزن سوراخی نباشد، کارت سوزن را عقب می‌راند و قلاب از مسیر بالابر کنار میرود؛ در نتیجه نخ تار در پایین می‌ماند. هنگام پایین آمدن بالابر، وزنه یا فنر انتهای میل‌میلک نخ تار را به حالت نخست بازمی‌گرداند.
هر کارت طرح فرمان بافت یک پود را میدهد و شمار کارت‌های به‌هم‌پیوسته برابر با تعداد پودهای تکرار بافت است.
- کارت سوراخ‌دار: سوزن وارد سوراخ میشود
- انتخاب قلاب: قلاب در مسیر بالابر قرار می‌گیرد
- حرکت بالابر: قلاب و ریسمان بالا می‌روند
- تشکیل دهنه: نخ تار در بالا قرار می‌گیرد
ژاکارد دو بالابر و انواع دهنه
در ژاکارد دو بالابر، دو قلاب وظیفهٔ حرکت دادن یک میل‌میلک و نخ تار را دارند. هنگامی که یک قلاب کار می‌کند، قلاب دیگر آمادهٔ دریافت فرمان پود بعدی است. یک چرخهٔ کامل در دو دور میل‌لنگ و با بافت دو پود انجام میشود. این ترتیب زمان اجرای فرمان را کاهش میدهد و امکان افزایش سرعت ماشین بافندگی را فراهم می‌کند.
در نوع دو بالابر با دو سیلندر فرمان، به هر نخ تار دو ریسمان و به هر ریسمان دو قلاب متصل است؛ در مجموع چهار قلاب برای هر نخ تار وجود دارد. یک مجموعه برای پودهای فرد و مجموعهٔ دیگر برای پودهای زوج عمل می‌کند.
دهنهٔ نیمه‌باز
- تار تا نیمهٔ ارتفاع دهنه پایین می‌آید
- بالابر دیگر تار را دوباره بالا می‌کشد
دهنهٔ باز
- تار پس از پودگذاری بالا می‌ماند
- حرکت بی‌فایدهٔ قلاب‌ها کاهش می‌یابد
- کشش بی‌مورد تار کاهش می‌یابد
ژاکارد ونسانزی و وردل
ژاکارد ونسانزی با کارت فرمان و سیستم فرمان مستقیم کار می‌کند و سوزن‌های فرمان آن افقی‌اند. در این دستگاه از قلاب دوبل استفاده میشود؛ دو بخش قلاب به دلیل حالت فنری خود تمایل به دور شدن از یکدیگر دارند و به فنرهای برگرداننده نیاز ندارند.
ونسانزی دارای دو بالابر و دو سیلندر فرمان است و دهنهٔ نیمه‌باز تشکیل میدهد. شکل شش‌ضلعی سیلندر فرمان به تعویض سریع‌تر کارت کمک می‌کند.
ژاکارد وردل از کارت فرمان مداوم کاغذی یا پلاستیکی، به‌صورت غیرمستقیم فرمان می‌گیرد و همواره یک سیلندر فرمان دارد.
ریسمان‌کشی و جای سیلندر فرمان
مجموعهٔ ریسمان‌کشی شامل ریسمان‌ها، تختهٔ ریسمان، میل‌میلک‌ها و وزنه‌هاست و حرکت قلاب را به نخ تار منتقل می‌کند. ریسمان‌ها از سوراخ‌های تختهٔ ریسمان با ترتیب معین عبور می‌کنند و از بالا به قلابهای ژاکارد متصل می‌شوند.
قرار گرفتن سیلندرهای فرمان در جلو یا عقب ماشین با ریسمان‌کشی باز و قرار گرفتن آن‌ها در سمت چپ یا راست با ریسمان‌کشی مورب همراه است. در آرایش جلو یا عقب، روشنایی نخ‌های تار و پارچه کمتر است، اما ریسمان‌کشی ساده‌تر و اصطکاک ریسمان‌ها کمتر میشود. این آرایش برای قرار دادن چند ژاکارد در کنار هم کاربرد دارد.
پرسش‌هایِ متداول دربارهٔ «ژاکارد»
سوراخ کارت ژاکارد چه نقشی دارد؟
سوراخ کارت اجازه میدهد سوزن وارد کارت شود و قلاب مربوط در مسیر بالابر قرار گیرد. با بالا رفتن بالابر، نخ تار مربوط نیز بالا میرود.
تفاوت دهنهٔ باز و نیمه‌باز چیست؟
در دهنهٔ باز، تاری که باید چند پود پیاپی بالا بماند پایین نمی‌آید. در دهنهٔ نیمه‌باز، همان تار تا نیمهٔ ارتفاع دهنه پایین می‌آید و دوباره بالا کشیده میشود.
ژاکارد ونسانزی و وردل چه تفاوتی دارند؟
ونسانزی فرمان مستقیم دارد و دارای دو بالابر و دو سیلندر فرمان است. وردل با کارت مداوم کاغذی یا پلاستیکی به‌صورت غیرمستقیم فرمان می‌گیرد و یک سیلندر فرمان دارد.
ظرفیت ماشین ژاکارد چگونه بیان میشود؟
ظرفیت ماشین ژاکارد با تعداد قلابهای آن بیان میشود.