فرش دستباف پاکستان
Pakistani rugs همچنین: قالی پاکستان
قالیهای بافتهشده با دست در پاکستان، با مراکزی مانند لاهور و کراچی، طرحهای متنوعی دارند؛ در میان آنها نمونههایی با الهام از نقوش ایرانی، ترکمن و قفقازی دیده میشود.
شناخت فرش پاکستان
فرش دستباف پاکستان عنوانی برای قالیهای دستبافت تولیدشده در این کشور است. لاهور و کراچی از مراکز شناختهشدهٔ آناند. این عنوان، محل تولید را مشخص میکند و به معنای برخورداری همهٔ نمونهها از طرح یا ساختاری یکسان نیست.
در این بافتهها، طرحهای ایرانی و نیز نقوش ترکمن و قفقازی دیده میشود. برای شناخت هر قالی باید محل بافت، نام تجاری و خاستگاه نقشه را از یکدیگر جدا کرد؛ برای مثال، طرح قفقازی میتواند در کراچی بافته شده باشد.
تنوع طرح و نقش
بخشی از تولیدات پاکستان از طرحهای ایرانی الهام گرفتهاند. در برخی دیگر، گلهای ترکمن یا ترکیببندیهای قفقازی دیده میشود؛ بنابراین نام یک خانوادهٔ نقش لزوماً نشاندهندهٔ محل بافت قالی نیست.
در نمونهٔ ترکمن پاکستان، قالیای از خانوادهٔ طرحهای بخارا با زمینهٔ روشن معرفی شده است. نمونهٔ قفقازیِ بافتهشده در کراچی نیز طرحی شاخهشکسته با سه ترنج ستارهمانند و چند حاشیهٔ کوچکتر دارد.
ایرانی
- الهام از طرحهای ایرانی
ترکمن
- گلهای ترکمن
- نمونهٔ بخارا با زمینهٔ روشن
قفقازی
- طرح شاخهشکسته
- نمونهٔ سهترنج ستارهمانند
مواد و ساختار بافت
در برخی قالیهای پاکستان، تار، پود و پرز همگی پشمیاند. دو نمونهٔ ترکمن و قفقازیِ توصیفشده نیز ساختاری تمامپشم و بافتی یکنواخت دارند و با گره سنه، یا گره نامتقارن، بافته شدهاند. این ویژگیها را نباید به همهٔ تولیدات پاکستان تعمیم داد.
در قالیهایی با ریشهٔ پشمی، فرسودگی ریشهها از نکات قابل توجه در بررسی وضعیت قالی است. جنس پشمی اجزا بهتنهایی برای تعیین کیفیت یک نمونه کافی نیست؛ رتبهبندی کلی شهرهای تولیدکننده نیز معیار کیفیت هر قالی مشخص نیست.
پرسشهایِ متداول دربارهٔ «فرش دستباف پاکستان»
آیا فرش پاکستان طرح مشخص و واحدی دارد؟
خیر. در تولیدات پاکستان طرحهای ایرانی و نیز نمونههایی با الهام از نقوش ترکمن و قفقازی دیده میشود.
آیا فرش قفقازی پاکستان در قفقاز بافته شده است؟
لزوماً نه. نمونهای با طرح قفقازی در کراچی بافته شده است؛ خاستگاه طرح و محل تولید میتوانند متفاوت باشند.
آیا همهٔ فرشهای پاکستان تمامپشم هستند؟
تمامپشم بودن برای برخی نمونهها، از جمله دو نمونهٔ ترکمن و قفقازیِ توصیفشده، مطرح است. نمیتوان آن را ویژگی همهٔ فرشهای پاکستان دانست.
در نمونههای ترکمن و قفقازی پاکستان چه گرهای به کار رفته است؟
دو نمونهٔ توصیفشده با گره سنه، یا گره نامتقارن، بافته شدهاند. این توصیف به همان نمونهها مربوط است.