فرش دستباف کرمان
Kerman rugs همچنین: قالی کرمان
بافتهای دستباف از شهر کرمان و نواحی وابسته است که با تنوع طرحهای گلدار، ترنجدار و تصویری شناخته میشود. در ساختار توصیفشدهٔ آن، تار و پود پنبهای و پرز پشمی با گره فارسی به کار میرود.
فرش کرمان و گسترهٔ این نام
فرش دستباف کرمان به بافتههای شهر کرمان و شماری از نواحی پیرامون آن گفته میشود. تنوع نقشه و شیوهٔ ترکیب متن و حاشیه از ویژگیهای مهم در شناخت این بافتههاست.
نام کرمان در بازار ممکن است مجموعهای از بافتههای شهر و نواحی وابسته را در بر بگیرد؛ بنابراین این نام بهتنهایی به معنای یکسان بودن ظرافت یا ویژگیهای فنی همهٔ نمونهها نیست. بافتههای راور نیز با نام «راور کرمان» شناخته میشوند.
ساختار بافت و مواد اولیه
در ساختار توصیفشده برای قالی کرمان، تار و پود از پنبه و پرز از پشم مرغوب است و بافت با گره فارسی، که گره سنه نیز نامیده میشود، انجام میگیرد. استفاده از سه پود نیز از ویژگیهای ذکرشده برای این ساختار است.
فرش کرمان در ابعاد گوناگون تولید میشود؛ اندازه یا نام محل بافت بهتنهایی برای تعیین ویژگیهای همهٔ نمونهها کافی نیست.
طرحها و رنگها
نقشههای کرمان تنوع زیادی دارند و طرحهای شکارگاهی، تصویری، گلدانی و ترنجدار در میان آنها دیده میشود. در برخی بافتهها نیز طرح افشان، لچک ترنج و گلهای ریز به کار میرود. نقشهای انسانی و حیوانی نیز در این قالیها حضور دارند.
رنگهای ملایم و روشن، از جمله کرم، سبز مایل به زرد، صورتی، شیری، قرمز و آبی، در توصیف رنگبندی این بافتهها مطرحاند. این رنگها ترکیب ثابتی برای همهٔ قالیهای کرمان تشکیل نمیدهند.
در برخی نمونههای تزیینی، گلبوتههای کوچک در سراسر فرش گستردهاند. شیوهٔ کنار هم قرار گرفتن این نقشها و ارتباط میان متن و حاشیه، بخش مهمی از ترکیببندی فرش است.
گلدار
- افشان
- گلهای ریز
ترنجدار
- لچک ترنج
تصویری
- شکارگاهی
- نقش انسانی و حیوانی
گلدانی
دگرگونیهای طرح در دورههای مختلف
در دورهٔ شالبافی، طرحهای قالی کرمان عمدتاً از ترمهٔ کرمان الهام میگرفتند. در دورهٔ سبزهزار یا گلافشان، الهام از طبیعت در طراحی برجسته شد.
در دورهٔ کلاسیک، طرحهای افشان اسلیمی و شاهعباسی رواج یافتند. پس از آن، در دورهٔ گوبلن، طرحهای آووسون و ساوونری به کار رفتند و سپس طرحهای اسلیمی و شاهعباسی دوباره رواج پیدا کردند. این توالی، دگرگونی گرایشهای طراحی را بیان میکند و مشخصهٔ ثابت تمام بافتههای کرمان نیست.
پرسشهایِ متداول دربارهٔ «فرش دستباف کرمان»
آیا همهٔ فرشهای کرمان در خود شهر کرمان بافته میشوند؟
خیر. نام کرمان در بازار میتواند بافتههای شهر و نواحی پیرامون آن را در بر بگیرد. بافتههای راور نیز با نام راور کرمان شناخته میشوند.
تار، پود و پرز فرش کرمان از چیست؟
در ساختار توصیفشده، تار و پود پنبهای و پرز از پشم مرغوب است. این توصیف نباید بدون بررسی به تمام نمونههای دارای نام کرمان تعمیم داده شود.
چه طرحهایی در قالی کرمان دیده میشود؟
طرحهای افشان، لچک ترنج، شکارگاهی، تصویری، گلدانی و ترنجدار از طرحهای مطرحاند. گلهای ریز و نقشهای انسانی و حیوانی نیز در برخی بافتهها دیده میشوند.
آیا نام کرمان نشاندهندهٔ ظرافت یکسان همهٔ فرشهاست؟
خیر. نام محل بهتنهایی درجهٔ ظرافت یا ویژگی فنی یکسانی را برای همهٔ نمونهها مشخص نمیکند.