فرش دستباف اصفهان
Isfahan rugs همچنین: قالی اصفهان
از سنتهای قالیبافی شهری ایران با طرحهای متقارن، بهویژه لچکترنج، و نقوش شاهعباسی و اسلیمی است. بافت ظریف و گره نامتقارن از ویژگیهای آن به شمار میرود.
شناخت فرش اصفهان
اصفهان از مراکز تولید قالی دستباف است. تأسیس کارگاههای قالیبافی در این شهر با حمایت شاه عباس، بخشی از پیشینه این سنت را تشکیل میدهد.
طرحهای متقارن، نقوش ظریف و بافت ریز از ویژگیهای مطرح در قالی اصفهاناند؛ بااینحال، ویژگیهای یک نمونه را نمیتوان به همه بافتههای منسوب به این شهر تعمیم داد.
طرح و نقش
لچکترنج از طرحهای شاخص قالی اصفهان است. ترنجها معمولاً گردند و میتوانند با هشت یا شانزده سرترنج آراسته شوند. ترنج مرکزی، لچکها، سرترنجها و هماهنگی متن و حاشیه از عناصر مورد توجه در این سنتاند.
گلهای شاهعباسی، لاله و اسلیمیهای ظریف در تزیین متن به کار میروند. طرحهای گلدانی، محرابی، درخت زندگی و جانوری نیز در قالی اصفهان دیده میشوند.
لچکترنج
- ترنج مرکزی
- لچکها
- سرترنجها
گلدانی و محرابی
- طرح گلدانی
- طرح محرابی
درختی و جانوری
- درخت زندگی
- نقوش جانوری
ساختار بافت و رنگ
گره نامتقارن، که گره سنه نیز نامیده میشود، در بافت قالی اصفهان به کار میرود. تار و پود نخی در این قالیها رایج است؛ در برخی نمونهها پود ابریشمی و در شماری از قالیهای مرغوب، چله ابریشمی دیده میشود. برخی آثار نیز پایه ابریشمی و خاب پشمی دارند.
آبی، کرم و قرمز از رنگهای مسلط قالی اصفهاناند. میزان ظرافت بافت میان نمونهها متفاوت است؛ برای نمونه، قالی لچکترنجی با گلهای ظریف و بافت هفتاد رج توصیف شده است، اما این عدد مشخصه همه قالیهای اصفهان نیست.
تشخیص و انتساب نمونهها
نام طرح یا وجود امضا بهتنهایی برای تعیین محل بافت کافی نیست. انتساب یک قالی به اصفهان باید همراه با سابقه و ساختار همان اثر بررسی شود؛ شباهت ظاهری نیز لزوماً به معنای یکسانبودن محل تولید نیست.
پرسشهایِ متداول دربارهٔ «فرش دستباف اصفهان»
طرح شاخص فرش اصفهان چیست؟
لچکترنج از طرحهای شاخص آن است و اغلب با نقوش شاهعباسی و اسلیمی همراه میشود. طرحهای گلدانی، محرابی، درخت زندگی و جانوری نیز در این سنت دیده میشوند.
آیا همه فرشهای اصفهان چله ابریشمی دارند؟
خیر. تار و پود نخی در قالی اصفهان رایج است و چله ابریشمی در شماری از نمونههای مرغوب دیده میشود.
آیا فرش اصفهان همیشه هفتاد رج است؟
خیر. هفتاد رج ویژگی یک نمونه توصیفشده است و نباید آن را به همه قالیهای اصفهان تعمیم داد.
آیا از روی طرح میتوان محل بافت را قطعی دانست؟
خیر. طرح، امضا یا انتساب تصویری باید همراه با سابقه و ساختار همان قالی بررسی شود.