دار قالیبافی
Carpet loom همچنین: دار قالی، دستگاه قالیبافی
چهارچوبی برای نگهداشتن تارها هنگام بافت قالی است و دو آرایش افقی و عمودی دارد. دار زمینهٔ گرهزدن نخ خاب و عبور پود را فراهم میکند.
دار چیست و چه نقشی دارد؟
دار قالیبافی نگهدارندهٔ تارها در هنگام بافت است. در قالی گرهدار، بافنده روی این تارها نخ خاب را گره میزند و پود را از میان آنها عبور میدهد. دار ابزار نگهداری مجموعهٔ بافت است و نباید آن را با ساختمان خود قالی یکی دانست.
نوع دار بهتنهایی جنس نخ، ظرافت، قیمت یا محل بافت فرش را تعیین نمیکند.
دار افقی و دار عمودی
در برخی دارهای افقی، مجموعهٔ تار نزدیک زمین قرار دارد و چهارچوب با میخ مهار میشود. امکان بازکردن و جابهجایی این دارها، آنها را برای برخی شیوههای کوچنشینی مناسب میکند؛ استفاده از دار افقی منحصر به قوم یا منطقهای مشخص نیست.
در دار عمودی، تارها در چهارچوبی ایستاده میان دو تیر افقی کشیده میشوند. این آرایش در کارگاههای قالیبافی شهری و روستایی نیز به کار میرود.
دار افقی
- تارها نزدیک زمین
- مهار با میخ در برخی آرایشها
- قابل جابهجایی در برخی شیوههای کوچنشینی
دار عمودی
- چهارچوب ایستاده
- تارها میان دو تیر افقی
- کاربرد در کارگاههای شهری و روستایی
دسترسی به بخش در حال بافت
با پیشرفت بافت، دسترسی به ناحیهٔ کار اهمیت پیدا میکند. در بعضی آرایشهای دار عمودی، بخش بافتهشده به دور تیر پایین منتقل میشود تا ناحیهٔ بافت در دسترس بافنده بماند. این سازوکار در همهٔ دارها یکسان نیست.
تفاوت دار با بافتههای داری
دار وسیلهٔ بافت است، اما «بافتههای داری» نام گروهی از بافتههاست که روی دار شکل میگیرند. قالی، گبه، گلیم، زیلو و پلاس از این گروهاند.
اشتراک در ابزار به معنای یکسانبودن ساختمان بافتهها نیست؛ برای نمونه، قالی گرهدار و گلیم تخت ساختارهای متفاوتی دارند.
پرسشهایِ متداول دربارهٔ «دار قالیبافی»
تفاوت دار افقی و عمودی چیست؟
در دار افقی، مجموعهٔ تار نزدیک زمین قرار میگیرد؛ در دار عمودی، تارها در چهارچوبی ایستاده میان دو تیر افقی کشیده میشوند.
چرا بعضی کوچنشینان از دار افقی استفاده میکنند؟
امکان بازکردن و جابهجایی برخی دارهای افقی، آنها را با شیوههای زندگی همراه با کوچ سازگار میکند. کاربرد این دارها منحصر به قوم یا منطقهای مشخص نیست.
آیا نوع دار، ظرافت یا قیمت قالی را مشخص میکند؟
خیر؛ نوع دار بهتنهایی تعیینکنندهٔ ظرافت، قیمت، جنس نخ یا محل بافت نیست.
آیا روی دار فقط قالی بافته میشود؟
خیر؛ بافتههایی مانند گلیم، زیلو، پلاس و گبه نیز میتوانند روی دار شکل بگیرند. ساختمان همهٔ این بافتهها یکسان نیست.