زیراندازهای سنتی
Traditional floor coverings
گستردنیهایی مانند حصیر، نمد، گلیم، زیلو، پلاس، گبه و قالی در خانوادهٔ زیراندازهای سنتی جای میگیرند. این خانواده از نظر مواد، شیوهٔ ساخت و ساختار سطح تنوع دارد.
خانوادهای فراتر از قالی
واژهٔ «فرش» در معنای عام به گستردنیهای گوناگون اشاره دارد و تنها به قالی محدود نیست. زیراندازهای سنتی خانوادهای شامل حصیر، نمد، گلیم، زیلو، پلاس، گبه و قالی هستند؛ قالی گرهدار یکی از اعضای این خانواده است.
این نامها به محصولاتی با ساختمان یکسان اشاره نمیکنند. شناخت نوع دقیق زیرانداز برای توضیح شیوهٔ ساخت، مواد و ویژگیهای آن اهمیت دارد.
تفاوت ساختار و شیوهٔ ساخت
گلیم، زیلو، پلاس، گبه و قالی در گروه بافتههای داری قرار میگیرند؛ یعنی بر چارچوبی به نام دار بافته میشوند. با این حال، استفاده از دار به معنای یکسانبودن ساختار آنها نیست: گلیم سطحی تخت دارد، در حالی که قالی دارای خاب گرهدار است.
همهٔ زیراندازهای سنتی بافتهٔ داری نیستند. نمد نمونهای از این خانواده است که شیوهٔ ساخت متفاوتی دارد؛ بنابراین نمیتوان روش ساخت قالی یا گلیم را به تمام زیراندازهای سنتی تعمیم داد.
گلیم
- بافتهٔ داری
- سطح تخت
قالی
- بافتهٔ داری
- خاب گرهدار
نمد
- خارج از گروه بافتههای داری
- شیوهٔ ساخت متفاوت
تنوع و توصیف هر زیرانداز
زیراندازهای سنتی از نظر مواد، شیوهٔ ساخت، شکل و آرایش نقش متنوعاند. در این خانواده، گونههایی مانند گلیم ساده و گلیم سوماک نیز شناخته میشوند.
برای توصیف هر اثر، نام کلی خانواده باید همراه با نوع دقیق زیرانداز، مواد و ویژگیهای همان اثر بیان شود. عنوان «زیرانداز سنتی» بهتنهایی روش ساخت یا درجهٔ کیفیت مشخصی را نشان نمیدهد.
پرسشهایِ متداول دربارهٔ «زیراندازهای سنتی»
آیا زیرانداز سنتی همان قالی است؟
خیر. قالی یکی از اعضای این خانواده است و حصیر، نمد، گلیم، زیلو، پلاس و گبه نیز در آن جای میگیرند.
آیا همهٔ زیراندازهای سنتی روی دار ساخته میشوند؟
خیر. گلیم، زیلو، پلاس، گبه و قالی از بافتههای داری هستند، اما نمد شیوهٔ ساخت متفاوتی دارد و در این گروه قرار نمیگیرد.
گلیم و قالی چه تفاوت ساختاری دارند؟
گلیم سطحی تخت دارد، در حالی که قالی دارای خاب گرهدار است. بافتهشدن هر دو روی دار این تفاوت را از میان نمیبرد.