آهارزنی
فرایند افزودن مخلوط آهار به نخهای تار برای افزایش استحکام، کاهش پرزدهی و اصطکاک است که پارگی نخ را کاهش می‌دهد و بازده بافندگی را بالا می‌برد.
تعریف و نقش در بافندگی
آهارزنی از عملیات آماده‌سازی نخ تار است. مواد آهاری با چسباندن الیاف به یکدیگر، استحکام نخ را افزایش می‌دهند و با چسباندن پرزهای سطحی به بدنهٔ نخ و تشکیل لایهٔ آهار، از درگیری پرزهای نخهای مجاور جلوگیری میکنند.
روغن‌زنی و کاهش ضریب اصطکاک نخ نیز از اهداف این فرایند است. کاهش اصطکاک نخها با یکدیگر و با اجزای ماشین، نیروی وارد بر نخ را کم می‌کند. در نتیجه، پارگی نخ و توقف ماشین کاهش می‌یابد و بازده بافندگی و کیفیت پارچه افزایش پیدا می‌کند.
نخهای نیازمند آهارزنی
آهارزنی برای نخهای تار انجام میشود، زیرا تارها در ماشین بافندگی نسبت به پودها تحت نیروی بیشتری قرار می‌گیرند. این عملیات برای نخهای تار یک‌لا و نخهای فیلامنتی کم‌تاب به کار می‌رود. نخهای دولا معمولاً استحکام کافی دارند و بهندرت، با غلظت کم آهار، آهارزنی می‌شوند.
در بسیاری از موارد، بافت نخهای ظریف بدون آهارزنی به دلیل پارگی زیاد نخ و توقف بیش از حد ماشین امکان‌پذیر نیست. پس از بافت، آهار بافندگی در نخستین مرحلهٔ تکمیل پارچه با عملیات آهارگیری زدوده میشود.
مواد آهاری و ویژگی‌های آنها
مخلوط آهار از مواد چسب‌دهنده، نرم‌کننده، چرب‌کننده و افزودنی‌های مورد نیاز در آب تهیه میشود. نشاستهٔ غلات، کربوکسی‌متیل‌سلولز و پلی‌وینیل‌الکل از مواد چسب‌دهنده‌اند. افزودنی‌هایی مانند نفوذدهنده، ترکننده، ضدکف، ضدبید، ضدکپک و مواد ضد الکتریسیتهٔ ساکن، متناسب با نوع نخ مصرفی به مخلوط اضافه می‌شوند.
نخ آهارخورده باید استحکام کافی، انعطاف‌پذیری، قابلیت ازدیاد طول و سطحی صاف با اصطکاک کم داشته باشد. شیوهٔ پخت و تهیهٔ مخلوط نیز بر کارایی آهار اثر می‌گذارد.
- تشکیل لایهٔ آهار روی نخ و کاهش پارگی تار
- جدا شدن آسان آهار در مرحلهٔ تکمیل
- سازگاری با ماشین‌آلات و پرهیز از خوردگی یا چسبندگی بیش از حد
- نداشتن اثر تخریبی بر نخ، الیاف و مواد نساجی
- بدبو، سمی یا قابل اشتعال نبودن
- کاهش هزینه و مصرف انرژی همراه با حفظ کیفیت
مراحل آهارزنی
در چله‌پیچی مستقیم، چله‌هایی با تعداد سرنخ کمتر برای تغذیهٔ ماشین آهار آماده می‌شوند. نخهای چند چله هم‌زمان باز شده، وارد ماشین آهارزنی می‌شوند و پس از آهار خوردن و خشک شدن، روی اسنوی بافندگی پیچیده می‌شوند.
آهار در مخزن‌های ویژهٔ نزدیک ماشین، با استفاده از دیگ و همزن تهیه میشود. در حمام آهار، فشار غلتک فشارنده برای کنترل میزان برداشت آهار قابل تنظیم است.
- باز شدن چله‌ها: تغذیهٔ هم‌زمان نخهای تار
- حمام آهار: آهار خوردن و کنترل برداشت
- خشک کردن: عبور از خشک‌کن
- پیچیدن: جمع شدن روی اسنوی بافندگی
روش‌های خشک کردن
خشک‌کن سیلندری متداول‌ترین نوع خشک‌کن آهار است و در اغلب ماشین‌های جدید آهارزنی به کار می‌رود. در این روش، نخ از روی چند غلتک بزرگ عبور می‌کند و گرمای سطح غلتک‌ها از بخار داخل آنها تأمین میشود.
در خشک‌کن هوای گرم، نخ از محفظه‌ای با جریان هوای گرم می‌گذرد. این روش کاربرد چندانی ندارد، سرعت آن کم است و خطر درهم‌رفتگی تارها وجود دارد. برای نخهای فیلامنتی بسیار ظریف، درخشان و حساس، خشک کردن با اشعهٔ مادون قرمز به کار می‌رود؛ در این روش تماس با نخ وجود ندارد و تغییرات کشش به حداقل می‌رسد.
سیلندری
- متداول‌ترین روش
- گرمایش غلتک‌ها با بخار
هوای گرم
- سرعت کم
- خطر درهم‌رفتگی تارها
مادون قرمز
- بدون تماس با نخ
- مناسب فیلامنت‌های ظریف و حساس
عوامل مؤثر بر خواص نخ آهارخورده
خواص نخ آهارخورده به مواد موجود روی نخ پیش از آهارزنی، ترکیب مخلوط آهار و میزان آهار افزوده‌شده وابسته است.
- مواد چرب افزوده‌شده به الیاف یا فیلامنت‌ها پیش از آهارزنی
- مواد چرب‌کننده و نرم‌کنندهٔ مخلوط آهار
- نوع مادهٔ چسب‌دهنده
- فرمولاسیون و درصد اجزای مخلوط آهار
- درصد آهار افزوده‌شده به نخ
پرسش‌هایِ متداول دربارهٔ «آهارزنی»
چرا نخ تار آهارزنی میشود؟
برای افزایش استحکام، کاهش پرزدهی و کم کردن اصطکاک نخها با یکدیگر و با اجزای ماشین. این تغییرات به کاهش پارگی نخ و افزایش بازده بافندگی کمک میکنند.
آیا نخ دولا هم به آهارزنی نیاز دارد؟
نخهای دولا معمولاً استحکام کافی دارند و نیازی به آهارزنی ندارند. آهارزنی آنها بهندرت و با غلظت کم آهار انجام میشود.
آهار پس از بافت روی پارچه باقی می‌ماند؟
آهار بافندگی در نخستین مرحلهٔ تکمیل، با عملیات آهارگیری از پارچه زدوده میشود.
میزان برداشت آهار چگونه کنترل میشود؟
فشار غلتک فشارنده در حمام آهار قابل تنظیم است و برای کنترل میزان برداشت آهار به کار می‌رود.