آهار
همچنین: آهار بافندگی، مخلوط آهار
مخلوطی از مواد چسبدهنده، نرمکننده، چربکننده و افزودنیها در آب است که برای افزایش استقامت و بهبود ویژگی‌های سطحی نخ تار به کار می‌رود و پس از بافت از پارچه زدوده می‌شود.
ماهیت و نقش آهار در بافندگی
آهار مخلوطی آبی است که برای ایجاد استقامت کافی، انعطاف‌پذیری، قابلیت ازدیاد طول و سطحی صاف با ضریب اصطکاک کم در نخ تار به کار می‌رود. آهارزنی با کاهش نخ‌پارگی و عیوب احتمالی، بازده بافندگی و کیفیت پارچه را افزایش می‌دهد.
آهارزنی فقط برای نخهای تار انجام می‌شود، زیرا این نخها در ماشین بافندگی نسبت به نخهای پود تحت نیروی بیشتری قرار می‌گیرند. این عمل برای نخهای یک‌لا و نخهای فیلامنتی کم‌تاب کاربرد دارد و برای نخهای دولا به‌ندرت و با غلظت کم انجام می‌شود؛ نخهای دولا معمولاً استحکام کافی دارند.
پس از بافت، آهار بافندگی در نخستین مرحلهٔ تکمیل با عمل آهارگیری از پارچه زدوده می‌شود.
مواد تشکیل‌دهنده
مواد اصلی آهار شامل چسب‌دهنده‌ها، نرم‌کننده‌ها و چرب‌کننده‌هاست. نشاستهٔ غلات و کربوکسی‌متیل‌سلولز از مواد چسب‌دهنده‌اند. چربی‌ها و روغن‌های معدنی و گیاهی نیز در ترکیب آهار کاربرد دارند.
افزودنیها با توجه به نوع نخ انتخاب می‌شوند و می‌توانند شامل مواد نفوذدهنده، ترکننده، ضدکف، ضدبید، ضدکپک و ضد الکتریسیتهٔ ساکن باشند.
چسب‌دهنده‌ها
- نشاستهٔ غلات
- کربوکسی‌متیل‌سلولز
نرم‌کننده‌ها و چرب‌کننده‌ها
- چربی‌های معدنی و گیاهی
- روغن‌های معدنی و گیاهی
افزودنیها
- ترکننده و نفوذدهنده
- ضدکف و ضدکپک
- ضد الکتریسیتهٔ ساکن
ویژگی‌های مطلوب آهار
مواد آهاری باید قابلیت تشکیل فیلم روی نخ را داشته باشند، استقامت لازم را ایجاد کنند و نخ‌پارگی تار را کاهش دهند. رسیدن به ویسکوزیتهٔ لازم با زمان پخت کوتاه و جداشدن آسان آهار در مرحلهٔ تکمیل نیز اهمیت دارد.
آهار باید با ماشین‌آلات سازگار باشد، موجب خوردگی قطعات یا چسبندگی بیش از حد در ماشین آهار نشود و به نخ و الیاف آسیب نرساند. بدبو، سمی یا قابل اشتعال نبودن و پایین نگه‌داشتن هزینهٔ آماده‌سازی و مصرف انرژی نیز از ویژگی‌های مطلوب مواد آهاری است.
فیلم آهار نباید در رطوبت نسبی سالن بافندگی بیش از حد نرم شود یا به حالت خشک و شکننده درآید.
انتخاب ماده و مقدار آهار
برای نخهای استیپل، انواع نشاسته مانند نشاستهٔ سیب‌زمینی، ذرت، گندم و ساگو به کار می‌رود. قیمت مادهٔ آهاری اغلب در انتخاب مادهٔ اصلی نقش دارد. در نخهای فیلامنتی، به دلیل سطح بسیار صاف الیاف، سازگاری و چسبندگی مادهٔ آهاری با نخ اهمیت بیشتری دارد و انتخاب مواد محدودتر است.
برای فیلامنت‌های نایلون، اسید پلی‌اکریلیک به دلیل خاصیت چسبندگی ترجیح داده می‌شود؛ برای فیلامنت‌های پلی‌استر، استفاده از مواد آهاری اکریلات معمول‌تر است.
مقدار آهار افزوده‌شده به ساختمان نخ و نسخهٔ آهار بستگی دارد. خواص نخ آهارخورده همچنین از نوع چسب، نسبت اجزای مخلوط، مواد چرب موجود روی نخ، روش آهارزنی، شرایط کار ماشین و رطوبت نسبی سالن بافندگی تأثیر می‌پذیرد.
تهیه و اعمال آهار
آهار در مخزن‌های ویژهٔ نزدیک ماشین آهارزنی تهیه می‌شود. آب و مواد آهاری به مقدار معین وارد دیگ می‌شوند و پخت با استفاده از بخار و همزن انجام می‌گیرد. آهار آماده به مخزن ذخیره یا مستقیماً به ماشین آهار پمپاژ می‌شود. مقدار هر ماده در نسخهٔ آهار به نوع نخ و پارچهٔ تولیدی بستگی دارد.
نخهای تار در حمام آهار به محلول آغشته می‌شوند. سپس از میان غلتک‌های فشاردهنده می‌گذرند تا مقدار موردنظر مواد آهاری روی آنها باقی بماند و پس از آن به خشک‌کن هدایت می‌شوند. فشار غلتک‌ها برای کنترل میزان برداشت آهار قابل تنظیم است.
روش تهیه و پخت و خواص آب مصرفی بر کیفیت آهار تأثیر بسیاری دارند.
- پخت: آب و مواد، همراه بخار و همزن
- انتقال: پمپاژ به مخزن ذخیره یا ماشین
- آغشته‌سازی: عبور نخ از حمام آهار
- فشردن: کنترل برداشت آهار با غلتک‌ها
- خشک‌کردن: خشک‌کردن یکنواخت نخهای آهارخورده
پرسش‌هایِ متداول دربارهٔ «آهار»
آهار با آهارزنی چه تفاوتی دارد؟
آهار مخلوط مواد چسبدهنده، نرمکننده، چربکننده و افزودنیها در آب است. آهارزنی عمل اعمال این مخلوط بر نخ تار است.
چرا نخ تار آهار می‌خورد ولی نخ پود نه؟
نخ تار در ماشین بافندگی نسبت به نخ پود تحت نیروی بیشتری قرار می‌گیرد. آهارزنی برای کاهش نخ‌پارگی و بهبود عملکرد آن در بافندگی انجام می‌شود.
آیا آهار پس از بافت روی پارچه باقی می‌ماند؟
آهار بافندگی در نخستین مرحلهٔ تکمیل، با عمل آهارگیری از پارچه زدوده می‌شود.
آیا یک ترکیب آهار برای همهٔ نخها مناسب است؟
انتخاب مواد و مقدار آنها به نوع نخ و پارچه بستگی دارد. برای نخهای فیلامنتی، سازگاری و چسبندگی مادهٔ آهاری با سطح نخ اهمیت ویژهای دارد.